Theo Phó Cục Trưởng A05, dòng tiền trong nhiều vụ tấn công được chuyển chuyển rất nhanh, khi xác thực sinh khảo học tại nhiều ngân hàng bị vượt qua bởi hình ảnh và video deepfake.

Thông tin được Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó chủ tịch An ninh mạng (A05), Bộ Công an, chia sẻ tại sự kiện Smart Banking 2026 sáng 22/10 tại Hà Nội. Bên cạnh những nguy cơ phát triển của các công cụ AI được sử dụng trong lừa đảo, ông Tung cũng nêu ra một số nguy cơ mới, như tội phạm mạng vượt qua sinh trắc học; tấn công trực tiếp vào hệ thống ngân hàng.

Theo ông Tùng, Việt Nam đã có nhiều quy định về kỹ thuật trong ngành ngân hàng, thiết bị đã jailbreak (bẻ khóa) không thể thực hiện giao dịch thanh toán, giới hạn giao dịch lần đầu trên thiết bị mới. Việc chuyển tiền ở mức độ tối ưu cũng được yêu cầu phải thực hiện sinh sản nhằm đảm bảo chính xác việc thực hiện giao dịch. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra thực tế trong một số lượng công công chiếm hàng trăm tỷ lệ đồng thời gian qua, tiền vẫn được chuyển đi rất nhanh.

"Như vậy sinh trắc học ở nhiều ngân hàng trong nhiều trường hợp vẫn bị vượt qua. Đây là thực tế", ông nói, cho biết các nhóm tấn công đã chèn ảnh tĩnh hoặc video ngắn để đánh lừa hệ thống nhận diện khuôn mặt. Bên cạnh đó, các đường dây tội phạm còn có người, nhốt người để thực hiện hành vi giao dịch. Điều này dẫn đến việc lừa đảo trực tuyến hay tấn công xâm nhập vào hệ thống, dòng tiền được chiếm đoạt đều được phân tán với tốc độ rất nhanh.

Tội phạm chuyển hướng tấn công trực tiếp hệ thống ngân hàng là một trong những nguy cơ mới về tình hình an ninh mạng tại Việt Nam thời gian qua. Theo Phó địa phương A05, trước đây thường chiếm đoạt tiền của kẻ tấn công người dùng gian lận, nhưng gần đây, đã có trường hợp bị mất tiền ngân hàng và các đơn vị tài chính chính.

Ông cũng đánh giá hoạt động này "không loại trừ khả năng đã trở thành một ngành công nghiệp", khi các nhóm được tổ chức bài bản, coi đây là nghề thu lợi bất chính. Một số nhóm bị bắt đã chọn họ là đường dây tổ chức chặt chẽ, máy chủ và người điều hành ở nước ngoài, cùng với người lập kế hoạch tham gia nhiều công đoạn luân chuyển dòng tiền.

"Khi tội phạm coi đây là nghề, diễn biến sẽ phức tạp không có gì khác lừa đảo trực tuyến", ông nhấn mạnh. Trong khi đó, khả năng ứng dụng của các vị trí lại là vấn đề. Phó địa phương A05 cho biết các đơn vị "khi trao đổi thì mọi thứ đều rất tốt, nhưng khi xảy ra sự cố thì lại vô cùng tự phụ". Ông dẫn chứng nhiều công việc, dù đã được hỗ trợ, phân phối hợp lý các bên, việc truy vết tài khoản vẫn mất 1-2 ngày, dẫn đến gặp khó khăn trong công việc ngăn chặn, xử lý.

Trước đó, trong lúc phát hiện sự kiện khai mạc sa mạc, Phó Thống đốc Ngân hàng nhà nước Việt Nam Phạm Tiến Dũng cũng đánh giá tội phạm mạng tấn công vào hệ thống tài chính chính, ngân hàng có nhiều thay đổi thời gian qua.

"Phương thức tấn công hiện nay không cần thiết mã hóa vào tài khoản của khách hàng, mà tin tặc có thể tìm cách chiếm đoạt tiền cả khách hàng trong ngân hàng", ông nói, yêu cầu các ngân hàng phải giám sát đồng thời cả mạng an ninh và hoạt động giao dịch.

Ông Dũng cho biết, hệ thống ngân hàng đang xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng. Tại một số ngân hàng, trên 95% giao dịch đã được thực hiện qua các kênh. Với thực tế đó, anh nhấn mạnh niềm tin là tài sản quan trọng nhất mà hệ thống ngân hàng phải tiếp tục giữ và củng cố.

Trước mối đe dọa mới, Thượng tá Triệu Mạnh Tung đề nghị Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an tăng cường hợp lý bảo đảm an ninh hệ thống ngân hàng, đồng thời phát triển khai giải pháp truy vết, ngăn cản dòng tiền lừa đảo, cố gắng bảo đảm sự phát triển kênh số luôn đi liền với an ninh, an toàn.

Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu đầu tư cho an ninh mạng, làm sạch dữ liệu khách hàng và hoàn thiện hành lang pháp lý. Theo ông, hãy xác định yêu cầu kinh phí dành riêng cho mạng lưới ở mức tối thiểu 15% khi bắt đầu xây dựng thông tin hệ thống. Do đó, các dự án công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong ngành ngân hàng cần phải có quy định điều này.

Bộ công an đang phối hợp với Ngân hàng Nhà nước phát triển khai hệ thống truy vết và hạn chế dòng tiền lừa chiếm chiếm tài sản. Khi hoàn thiện, hệ thống có thể hỗ trợ phong tỏa, ngăn chặn dòng tiền khi phát sinh sự cố, qua đó giảm thiểu thiệt hại cho tổ chức và người dùng.

Bên cạnh ứng dụng nguy hiểm từ AI, một trong những vấn đề được đưa ra tại sự kiện là ứng dụng AI trong hoạt động của ngân hàng.

Là đại diện đơn vị chuyên cung cấp hạ tầng AI có quyền chủ cho các lĩnh vực trọng yếu như tài chính - ngân hàng, ông Vũ Thanh Tùng, Tổng giám đốc GreenNode, cho rằng khi ứng dụng AI, ngân hàng Việt Nam đang đối mặt ba bài toán ở lớp hạ tầng: chi phí đầu tư lớn, với một máy chủ 8 GPU có giá khoảng 20 tỷ đồng; thời gian tiếp cận thiết bị kéo dài trong khi công nghệ AI thay đổi liên tục; và Đội ngũ có năng lực vận hành hệ thống hạ tầng AI quy mô lớn tại Việt Nam còn rất thiếu.

"Ngân hàng cần làm chủ hai thứ: tốc độ đổi mới kỹ năng của con người và dữ liệu cùng tri thức nghiệp vụ, bởi mỗi ngân hàng là một thực thể khác nhau. Còn lại phần hạ tầng, để tận dụng nguồn năng lượng của cả hệ sinh thái, ngân hàng có thể giao dịch cho các đối tác chuyên sâu", ông Tùng nói.

Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cũng nhấn mạnh AI cần được thiết lập trong tổng thể chiến lược phát triển ngân hàng, gắn với dữ liệu, quy trình nghiệp vụ, nguồn nhân lực và mô hình quản trị, đồng thời thêm các quy định định an toàn AI được hàng Nhà nước ban hành. "Ứng dụng AI phải có trách nhiệm với khách hàng, với tổ chức và mang lại hiệu quả thực chất, không thể coi AI như một lớp vỏ công nghệ để tạo ra hình ảnh hiện đại", ông nói.

Lưu Quý