Ống kính super tele zoom mới của Sony gây ấn tượng với độ sắc nét cao ngay tại 400mm, khả năng lấy nét nhanh, bám chủ thể chính xác và khai thác tốt cảm biến 66MP của A7R VI.

Sau gần 10 năm kể từ khi giới thiệu chiếc FE 100-400mm F4.5-5.6 GM OSS đầu tiên, Sony tiếp tục mở rộng dòng ống kính tele cao cấp với phiên bản FE 100-400mm F4.5 GM OSS mới. Điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất là khẩu độ f/4.5 cố định trên toàn dải zoom, cơ chế zoom trong và hệ thống lấy nét được nâng cấp, hướng đến những người thường xuyên chụp thể thao, động vật hoang dã hoặc các chủ thể ở khoảng cách xa.

Trong lần trải nghiệm này, tôi kết hợp ống kính với Sony A7R VI, mẫu máy ảnh full-frame có cảm biến độ phân giải lên tới 66MP. Đây là một bộ đôi thú vị bởi độ phân giải cao của thân máy đặt ra yêu cầu lớn về chất lượng quang học, trong khi các chế độ nhận diện và theo dõi chủ thể bằng AI cũng cần ống kính có tốc độ lấy nét đủ nhanh để phát huy hiệu quả.

Thiết kế lớn hơn đáng kể, đổi lại là khả năng thao tác linh hoạt

Điều đầu tiên tôi nhận thấy khi cầm Sony FE 100 - 400mm F4.5 GM OSS là kích thước lớn hơn khá nhiều so với phiên bản trước. Ống kính dài khoảng 328mm, nặng 1.840g, tức tăng gần 450g so với đời cũ. Khi lắp lên A7R VI, cả bộ máy đã nặng hơn 2.5kg, đủ để cảm nhận rõ sức nặng khi phải cầm và thao tác trong thời gian dài.

Tuy nhiên, cảm giác sử dụng thực tế không quá bất tiện như tôi hình dung ban đầu. Phần trọng lượng được phân bổ tương đối hợp lý, kết hợp với cơ chế zoom trong giúp trọng tâm ổn định khi thay đổi tiêu cự. Điều này đặc biệt hữu ích khi chụp cầm tay, bởi người dùng không phải liên tục điều chỉnh cách giữ máy mỗi khi zoom từ 100mm lên 400mm.

Cơ chế zoom trong cũng là thay đổi tôi đánh giá cao nhất về mặt thiết kế. Toàn bộ quá trình thay đổi tiêu cự diễn ra bên trong, phần thân ống kính không kéo dài ra ngoài như thế hệ cũ. Khi cần liên tục thay đổi khung hình, thao tác vì thế liền mạch hơn, đồng thời giảm sự thay đổi trọng tâm khi đặt máy trên tripod hoặc monopod.

Vòng zoom có thể điều chỉnh lực xoay giữa hai chế độ Smooth và Tight. Chế độ Smooth giúp thay đổi tiêu cự nhanh và nhẹ tay hơn, trong khi Tight tăng lực cản để hạn chế những thay đổi ngoài ý muốn. Đây là chi tiết nhỏ nhưng hữu ích, bởi với ống kính tele, việc chuyển từ góc nhìn tương đối rộng ở 100mm sang khung hình cận cảnh ở 400mm thường diễn ra liên tục.

Các nút chức năng cũng được bố trí thuận tiện, cho phép thao tác nhanh mà không phải đưa máy xuống để tìm trong menu. Sony trang bị công tắc giới hạn khoảng lấy nét, các chế độ chống rung OSS, nút giữ nét tùy biến và những điều khiển hỗ trợ lấy nét thủ công. Phần thân có khả năng chống bụi, chống ẩm, phù hợp với đặc thù sử dụng ngoài trời của dòng ống kính này.

Một chi tiết nhỏ nhưng tôi đánh giá cao trên Sony FE 100 - 400mm F4.5 GM OSS là khay lắp filter 40,5mm nằm ở phía sau ống kính, gần vị trí kết nối với thân máy. Thay vì phải sử dụng những chiếc filter đường kính 95mm khá lớn ở phía trước, thiết kế này giúp người dùng có thêm lựa chọn nhỏ gọn và tiết kiệm chi phí hơn, đặc biệt khi cần sử dụng filter ND để kiểm soát ánh sáng. Khay filter cũng được thiết kế để tháo lắp riêng, có ron cao su chống nước, thuận tiện khi cần thay đổi kính lọc trong quá trình chụp, dù thao tác ở phía sau ống kính vẫn cần cẩn thận để tránh bụi bẩn lọt vào bên trong.

Dù vậy, trọng lượng vẫn là điểm trừ khó bỏ qua. Nếu chỉ cầm máy chụp trong thời gian ngắn thì không thành vấn đề, nhưng khi phải di chuyển nhiều hoặc liên tục đưa máy lên ngắm, cảm giác mỏi tay là điều khó tránh. Phần chân đế tripod cũng tương đối lớn, đôi khi hơi vướng khi thao tác, nên tôi cho rằng đây vẫn là bộ thiết bị phù hợp hơn với những buổi chụp có kế hoạch, những job lớn chứ rất khó để mang theo sử dụng hàng ngày.

Độ nét rất cao trên cảm biến 66MP, crop ảnh vẫn giữ nhiều chi tiết

Chất lượng quang học là điều khiến tôi ấn tượng nhất khi sử dụng Sony FE 100 - 400mm F4.5 GM OSS cùng A7R VI. Với cảm biến 66MP, những hạn chế về độ sắc nét của ống kính rất dễ bị bộc lộ khi phóng lớn ảnh, đặc biệt ở các chi tiết nhỏ hoặc những vùng có độ tương phản cao.

Tuy nhiên, chiếc ống kính mới của Sony đáp ứng rất tốt yêu cầu này. Ngay tại khẩu độ lớn nhất f/4.5, ảnh đã có độ sắc nét cao, các đường nét được tái hiện rõ ràng và không có cảm giác phải khép khẩu thêm mới đạt được chất lượng mong muốn. Đặc biệt, khi tăng tiêu cự lên 400mm, chất lượng hình ảnh vẫn được duy trì tốt, thay vì suy giảm rõ rệt như trên một số ống kính tele zoom phổ thông.

Điều này thể hiện rõ khi xem ảnh trên màn hình lớn và phóng lên mức 100%. Những chi tiết nhỏ ở khoảng cách xa vẫn được ghi lại rõ ràng, các vùng có kết cấu phức tạp giữ được độ tách bạch tốt. Với cảm biến 66MP, lượng thông tin thu được rất lớn, giúp việc hậu kỳ hoặc cắt cúp ảnh trở nên linh hoạt hơn đáng kể.

Tôi đặc biệt thích khả năng chuyển đổi giữa Full-frame và Crop-mode của A7R6 chỉ bằng 1 nút bấm. Ở tiêu cự 400mm, nếu chủ thể vẫn còn nhỏ trong khung hình, người dùng có thể nhanh chóng zoom vào khung hình ở giữa mà vẫn giữ được độ phân giải đủ cao. Khi chụp ở chế độ APS-C, A7R VI vẫn cho ảnh khoảng 29MP, tương đương góc nhìn của tiêu cự 600mm trên full-frame.

Đây là lợi thế thực tế của việc kết hợp một ống kính tele sắc nét với thân máy độ phân giải cao. Trong nhiều tình huống, tôi có thể ưu tiên chụp khung hình rộng hơn một chút để tránh cắt mất chủ thể, sau đó điều chỉnh bố cục trong quá trình hậu kỳ. Tất nhiên, crop ảnh không thể thay thế hoàn toàn một ống kính 600mm hoặc 800mm, nhưng với nhu cầu chụp đa dạng, sự linh hoạt này rất đáng giá.

Khả năng tái hiện màu sắc và độ tương phản cũng là điểm cộng. Ảnh có độ trong tốt, các vùng chuyển sáng tối thể hiện tự nhiên, chi tiết sắc nét nhưng không gắt. Với những khung hình có hậu cảnh cách xa chủ thể, tiêu cự dài kết hợp khẩu độ f/4.5 tạo hiệu ứng xóa phông rõ rệt, giúp đối tượng nổi bật hơn một cách tự nhiên.

Dù vậy, bokeh chưa phải lúc nào cũng mềm mại hoàn toàn. Với hậu cảnh có nhiều chi tiết nhỏ hoặc những vùng sáng đan xen, đôi khi vẫn có thể thấy viền hơi rõ ở các vùng ngoài nét. Đây là đặc điểm có thể gặp trên nhiều ống kính zoom tele, và theo tôi không ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng tổng thể.

Một nâng cấp khác đáng chú ý là khẩu độ f/4.5 được duy trì trên toàn dải tiêu cự. So với thế hệ trước chỉ đạt f/5.6 ở 400mm, ống kính mới thu sáng nhiều hơn khoảng 2/3 stop. Lợi thế này cho phép sử dụng tốc độ màn trập cao hơn hoặc giảm ISO trong cùng điều kiện ánh sáng, đặc biệt hữu ích khi chụp các chủ thể chuyển động nhanh vào sáng sớm hoặc cuối chiều.

Điểm hay là người dùng không phải suy nghĩ nhiều về việc khẩu độ thay đổi khi zoom. Dù chụp ở 100mm hay 400mm, mức khẩu tối đa vẫn giữ nguyên, giúp việc kiểm soát phơi sáng nhất quán hơn. Với những người thường xuyên sử dụng chế độ chỉnh tay, đây là cải tiến có giá trị thực tế.

Lấy nét nhanh, kết hợp rất tốt với khả năng nhận diện AI của A7R VI

Nếu chất lượng ảnh là điểm mạnh về mặt quang học, khả năng lấy nét chính là yếu tố khiến trải nghiệm sử dụng chiếc ống kính này trở nên dễ chịu hơn nhiều. Sony cho biết hệ thống AF mới có tốc độ nhanh hơn tối đa khoảng 3 lần so với thế hệ trước, và khi kết hợp cùng A7R VI, phản hồi lấy nét thực tế rất nhanh và dứt khoát.

Trong quá trình sử dụng, tôi thường ưu tiên chế độ AF-C kết hợp nhận diện chủ thể bằng AI. Điều dễ nhận thấy là tốc độ phản hồi gần như tức thì khi đưa máy về phía đối tượng, điểm lấy nét nhanh chóng xác định đúng vị trí cần theo dõi. Khi chủ thể thay đổi khoảng cách, ống kính cũng điều chỉnh nét nhanh, ít xuất hiện cảm giác phải chờ hệ thống dò tìm.

Khả năng tương thích với các chế độ nhận diện của A7R VI cũng rất tốt. Từ nhận diện khuôn mặt, mắt người đến động vật, chim và các loại phương tiện, ống kính đều phản hồi hiệu quả với thông tin lấy nét do thân máy xử lý. Đây là sự kết hợp quan trọng, bởi một thân máy có khả năng nhận diện thông minh đến đâu cũng khó phát huy hết tác dụng nếu ống kính phản hồi chậm.

Tôi đánh giá cao nhất khả năng theo dõi liên tục khi chủ thể di chuyển. Thay vì phải tự điều chỉnh điểm AF theo từng thay đổi nhỏ, người chụp có thể để máy nhận diện và bám theo đối tượng, từ đó tập trung hơn vào bố cục và thời điểm bấm máy. Khi đối tượng thay đổi khoảng cách, hệ thống cũng chuyển nét nhanh và ổn định.

Tất nhiên, AI AF vẫn có những giới hạn nhất định. Khi chủ thể quá nhỏ trong khung hình, bị che khuất hoặc nằm trước hậu cảnh phức tạp, hệ thống đôi khi vẫn có thể nhận diện nhầm. Tuy nhiên, tốc độ phản hồi của ống kính giúp việc lấy nét lại diễn ra nhanh chóng, giảm nguy cơ bỏ lỡ những khoảnh khắc quan trọng.

Đây cũng là điểm khiến tôi thấy sự khác biệt giữa một ống kính tele cao cấp và những lựa chọn phổ thông. Độ sắc nét cao là điều dễ nhận thấy khi xem ảnh, nhưng khả năng lấy nét nhanh và chính xác mới là yếu tố tác động trực tiếp đến trải nghiệm chụp. Với những chủ thể chuyển động, việc có thể tin tưởng hệ thống AF giúp thao tác thoải mái và chủ động hơn rất nhiều.

Khả năng chống rung quang học OSS cũng hỗ trợ đáng kể. Khi sử dụng ở tiêu cự 400mm, những rung động nhỏ của tay có thể khiến khung hình dao động rõ rệt, đặc biệt khi ngắm qua kính ngắm điện tử. Chống rung của ống kính kết hợp với hệ thống ổn định trong thân A7R VI giúp hình ảnh dễ quan sát hơn, thuận tiện cho việc căn bố cục và theo dõi chủ thể.

Với những đối tượng đứng yên, hệ thống chống rung còn cho phép linh hoạt hơn khi sử dụng tốc độ màn trập thấp. Tuy nhiên, khi chụp các đối tượng chuyển động nhanh, người dùng vẫn cần ưu tiên tốc độ màn trập đủ cao, bởi chống rung chỉ hạn chế rung tay chứ không thể loại bỏ hiện tượng nhòe do chính chủ thể di chuyển.

Một điểm cộng khác là khả năng lấy nét ở khoảng cách gần, từ 0,64m ở tiêu cự 100mm và 1,5m ở 400mm. Nhờ đó, ống kính còn có thể sử dụng để chụp hoa, các chi tiết nhỏ trong thiên nhiên hoặc những chủ thể ở khoảng cách gần với hiệu ứng xóa phông đẹp mắt. Đây là ưu điểm giúp dải tiêu cự 100 - 400mm linh hoạt hơn so với những ống kính super tele chuyên dụng.

Rất đáng giá về hiệu năng, nhưng chưa chắc phù hợp với tất cả

Sau khi trải nghiệm Sony FE 100 - 400mm F4.5 GM OSS cùng A7R VI, tôi cho rằng đây là một trong những ống kính tele zoom đáng chú ý dành cho hệ máy Sony Alpha. Điểm mạnh lớn nhất là sự cân bằng giữa chất lượng quang học, tốc độ lấy nét và tính linh hoạt, thay vì chỉ tập trung nâng cấp một vài thông số riêng lẻ.

Với cảm biến 66MP, ống kính vẫn cho độ sắc nét cao, đặc biệt ở tiêu cự 400mm. Khả năng crop ảnh linh hoạt, tốc độ AF nhanh và chính xác, cùng sự tương thích tốt với các chế độ nhận diện chủ thể bằng AI giúp bộ đôi này đáp ứng hiệu quả nhiều tình huống chụp khác nhau.

Thiết kế zoom trong cũng là cải tiến đáng giá, giúp việc thao tác và thay đổi tiêu cự thuận tiện hơn. Khẩu độ f/4.5 cố định tuy không phải mức quá lớn với một ống kính tele chuyên nghiệp, nhưng vẫn mang lại lợi thế rõ rệt so với phiên bản f/4.5 - 5.6 trước đây, đặc biệt khi cần duy trì tốc độ màn trập cao.

Đổi lại, người dùng phải chấp nhận kích thước lớn, trọng lượng gần 1,84kg và mức giá công bố khoảng 120 triệu đồng tại Việt Nam. Đây là khoản đầu tư đáng kể, nhất là khi Sony vẫn có những lựa chọn như FE 100 - 400mm F4.5 - 5.6 GM OSS đời cũ hoặc FE 200 - 600mm F5.6 - 6.3 G OSS với mức giá dễ tiếp cận hơn.

Với người chủ yếu chụp chim nhỏ ở khoảng cách rất xa, tiêu cự tối đa 400mm cũng có thể chưa đủ, và những ống kính 600mm hoặc 800mm vẫn có lợi thế riêng. Ngược lại, nếu thường xuyên chụp thể thao, động vật hoang dã ở khoảng cách vừa phải, các sự kiện ngoài trời hoặc cần thay đổi bố cục nhanh, dải 100 - 400mm lại linh hoạt hơn đáng kể.

Cá nhân tôi đánh giá cao nhất khả năng kết hợp với A7R VI. Cảm biến độ phân giải cao cho phép khai thác lượng chi tiết lớn, trong khi hệ thống AI AF và tốc độ lấy nét của ống kính giúp quá trình chụp trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn. Đây là kiểu nâng cấp mà giá trị thực tế nằm ở chất lượng ảnh và tỷ lệ bắt được khoảnh khắc mong muốn, thay vì chỉ ở những con số trên bảng thông số. Với những ai mong muốn có trải nghiệm bắt nét tốt hơn nữa, Sony vẫn còn “quân bài” mang tên A1 II - dòng máy ảnh siêu cấp với khả năng bắt nét AF bằng AI hứa hẹn nhanh gấp 2 lần so với A7R VI.

Sony FE 100-400mm F4.5 GM OSS rõ ràng không phải lựa chọn dành cho số đông. Tuy nhiên, với những người ưu tiên chất lượng hình ảnh, hiệu năng lấy nét và cần một ống kính tele zoom đủ tốt để khai thác các thân máy độ phân giải cao, đây là sản phẩm rất đáng cân nhắc, miễn là có thể chấp nhận mức giá và trọng lượng của nó.