Steve Jobs bên chiếc Macintosh tháng 1/1984, ảnh của Bernard Gotfryd lưu tại Thư viện Quốc hội Mỹ. Trên màn hình là tranh Người phụ nữ chải tóc của Hashiguchi Goyō

Từ một dự án máy tính giá rẻ

Năm 1979, Jef Raskin khởi động dự án Macintosh ở Apple với ý tưởng một chiếc máy rẻ, dễ dùng cho người bình thường, ban đầu dự kiến dùng giao diện văn bản. Cũng năm đó, Steve Jobs tới thăm Xerox PARC, thấy giao diện đồ họa ở đây và chuyển hướng dự án Lisa sang kiểu giao diện này. Trong nhóm Macintosh, kỹ sư Burrell Smith thiết kế bo mạch dùng bộ xử lý Motorola 68000 giống Lisa nhưng cần ít RAM hơn, nên rẻ hơn nhiều. Tới tháng 12/1980, Smith đã thiết kế xong bo mạch này. Thiết kế đó thu hút sự chú ý của Jobs, ông nắm dự án Macintosh, còn Raskin rời nhóm năm 1981.

Quảng cáo "1984" và ngày ra mắt

Macintosh được giới thiệu qua đoạn quảng cáo truyền hình "1984" do Ridley Scott đạo diễn, chi phí 1,5 triệu USD, phát trong quý 3 trận Super Bowl XVIII ngày 22/1/1984. Phim gợi lại tiểu thuyết

1984của George Orwell: một vận động viên nữ chạy vào giữa đám đông đang ngồi nghe "Anh Cả" diễn thuyết trên màn hình khổng lồ và ném chiếc búa tạ đập vỡ màn hình. Dòng chữ cuối hứa hẹn rằng nhờ Macintosh, năm 1984 sẽ không giống "1984". Đây là lần phát sóng toàn quốc duy nhất của đoạn phim, nay được xem là một kiệt tác quảng cáo.

Hai ngày sau, Jobs trình diễn chiếc máy trên sân khấu. Theo Hertzfeld kể trên trang Folklore.org, nhóm phần mềm làm gấp một đoạn demo trong đó Macintosh tự giới thiệu bằng giọng đọc tổng hợp: "Hello, I am Macintosh. It sure is great to get out of that bag". Đoạn demo nặng tới mức không chạy nổi trên máy 128 KB, nên nhóm dùng một trong hai nguyên mẫu Mac 512K có ở thời điểm đó. Tới tháng 4/1984, Apple đã bán được 50.000 chiếc, và con số đạt 70.000 vào ngày 3/5/1984.

Macintosh 128K cùng bàn phím và chuột, trưng bày tại triển lãm Neo Preistoria ở Milan (Ý) năm 2016

Điều gì làm nó khác biệt vào năm 1984

• Bộ xử lý Motorola 68000 7,8336 MHz, 128 KB RAM và 64 KB ROM chứa sẵn thư viện đồ họa QuickDraw, trong khi đa số máy thời đó chỉ có 4 đến 8 KB ROM.
• Màn hình CRT đen trắng 9 inch, độ phân giải 512 x 342 pixel, 72 pixel mỗi inch.
• Ổ đĩa mềm 3,5 inch 400 KB, dung lượng lớn hơn ổ 5,25 inch 360 KB của IBM PC XT cùng thời.
• Chuột một nút cùng hai phần mềm đi kèm MacWrite và MacPaint.
• Bàn phím không có phím mũi tên và phím số, để khuyến khích các hãng viết phần mềm mới cho giao diện đồ họa.
• Không có quạt: Jobs muốn máy chạy êm, vì cho rằng tiếng quạt làm người dùng mất tập trung.

Con chuột một nút của Macintosh. Thay vì gõ lệnh, người dùng di chuột, bấm vào biểu tượng và kéo menu xuống

Hạn chế lớn nhất là bộ nhớ: hệ điều hành chiếm khoảng 40 KB, chỉ còn chừng 88 KB cho ứng dụng và dữ liệu. Máy chỉ có một ổ đĩa nên người dùng phải đổi đĩa liên tục. Dù vậy, Gregg Williams của tạp chí BYTE gọi Macintosh là bước phát triển quan trọng nhất của ngành máy tính trong năm năm trước đó.

Chữ ký của cả nhóm nằm trong vỏ máy

Jobs coi nhóm Macintosh là những nghệ sĩ, và nghệ sĩ thì ký tên lên tác phẩm. Theo Hertzfeld, ngày 10/2/1982, sau một buổi họp tuần, nhóm tổ chức buổi ký tên lên một tờ giấy vẽ lớn do Jerry Manock, trưởng nhóm thiết kế công nghiệp, trải ra. Khoảng 35 người ký trong chừng 40 phút, Burrell Smith ký đầu tiên, Jobs ký cuối cùng ở gần chính giữa. Các chữ ký được khắc lên khuôn đúc vỏ nhựa, nên mỗi chiếc Mac xuất xưởng đều mang chúng ở mặt trong. Hầu hết người mua không bao giờ thấy chúng, vì phải có dụng cụ đặc biệt mới mở được vỏ.

Quảng cáo

Chữ ký của Steve Jobs đúc nổi ở mặt trong vỏ một chiếc Macintosh đời đầu. Chi tiết vỏ này mang ngày 10/2/1982, đúng ngày nhóm phát triển tổ chức buổi ký tên

Thiết kế tất cả trong một cũng đi kèm quan điểm khép kín. Máy không có khe mở rộng, chỉ trung tâm bảo hành của Apple mới được mở vỏ. Dù vậy, một số kỹ sư đã âm thầm thêm hai đường địa chỉ trên bo mạch mà Jobs không biết, để máy có thể nâng lên 512 KB RAM về sau.

Bo mạch chủ của Macintosh nguyên bản, kích thước khoảng 22 x 22 cm, mang bộ xử lý Motorola 68000 và 128 KB RAM hàn cố định

Sau 128K là 512K, Plus và một dòng máy kéo dài

Tháng 9/1984, Apple ra Macintosh 512K với RAM gấp bốn lần, có biệt danh "Fat Mac", và từ đó máy gốc mới mang tên Macintosh 128K. Chủ máy cũ muốn nâng cấp phải trả 995 USD để thay bo mạch. Bản 512K chạy được Microsoft Excel, và cùng máy in LaserWriter ra đời ngay sau đó, góp phần đưa Mac thành công cụ dàn trang chế bản trong văn phòng.

Quảng cáo

Ngày 16/1/1986, Macintosh Plus ra mắt với giá 2.599 USD, có 1 MB RAM nâng được lên 4 MB, ổ đĩa 800 KB và cổng SCSI để gắn ổ cứng ngoài. Máy được sản xuất tới ngày 15/10/1990. Theo Bảo tàng Lịch sử Máy tính (Mỹ), biểu tượng và chuột đã có trong phòng thí nghiệm từ nhiều năm trước, nhưng Macintosh mới là máy đưa ý tưởng đó tới công chúng, và Windows của Microsoft về sau cũng đi theo cách này.

Macintosh Plus ra mắt tháng 1/1986 với 1 MB RAM, ổ đĩa 800 KB và cổng SCSI, giữ nguyên kiểu dáng gọn gàng của chiếc Mac đầu tiên

Nguồn:

Wikipedia: Macintosh 128K

,

Wikipedia: 1984 (advertisement)

,

Folklore.org: Signing Party

,

Folklore.org: It Sure Is Great To Get Out Of That Bag

,

Computer History Museum

,

Wikipedia: Macintosh Plus