Năm 1982, xem tivi vẫn là chuyện của phòng khách. Ba năm sau khi Walkman đưa âm nhạc ra đường phố, Sony làm điều tương tự với truyền hình: một chiếc tivi đen trắng màn hình 2 inch, mỏng 33 mm, cầm vừa một tay và chạy bằng pin tiểu. Ở Nhật, nó ra mắt với tên FD-200 và được gọi là Flat TV. Ở nước ngoài, nó mang mã FD-210 và một cái tên dễ nhớ hơn mà Sony về sau dùng cho cả dòng máy: Watchman.

Mẫu tivi bỏ túi Flat TV của Sony được giới thiệu tại triển lãm Firato ở Amsterdam ngày 18/8/1982. Ảnh: Hans van Dijk/Anefo, Nationaal Archief (Hà Lan)

Bắt đầu từ một bản phác thảo

Theo trang lịch sử thiết kế của Sony, chiếc máy được làm theo cách ngược với thông lệ: các nhà thiết kế vẽ ra hình dáng sản phẩm trước, rồi kỹ sư mới phát triển linh kiện sao cho nhét vừa bản phác thảo đó. Một tài liệu nghiên cứu về các dự án thiết kế của Sony do Morinaga Yasufumi tổng hợp cho biết ban đầu sản phẩm được nghĩ ra như một công cụ cho người làm chương trình truyền hình, nhưng thị trường đó nhỏ nên nhóm thiết kế đi tìm các nhu cầu khác. Đề xuất từng bị bộ phận kinh doanh phản đối và chỉ được thương mại hóa nhờ quyết định của lãnh đạo cấp cao.

Thứ làm nên chiếc máy là một ống hình CRT kiểu mới. Ống hình thông thường đặt súng điện tử phía sau màn hình, nên tivi nào cũng dày. Với Watchman, Sony đặt súng điện tử nằm phía dưới màn hình, bắn chùm điện tử chếch lên mặt phát sáng. Cơ sở dữ liệu Di sản Văn hóa Trực tuyến của Nhật Bản ghi đây là ống hình CRT dẹt đầu tiên trên thế giới, với chùm tia được lái theo chiều ngang bằng từ trường và theo chiều dọc bằng điện trường. Các kỹ sư Sony công bố thiết kế này trên một tạp chí của IEEE vào tháng 8/1982.

Cận cảnh mẫu máy tại Firato 1982: màn hình 2 inch nằm lọt trong khung cửa sổ, thang dò kênh VHF/UHF ngay bên cạnh, núm chỉnh ở góc trên và dòng chữ FLAT TV ở thân dưới

Những con số của năm 1982

Theo Wikipedia và trang Radiomuseum, máy có các thông số chính sau:

• Kích thước 87 x 198 x 33 mm, nặng khoảng 650 g. Một chiếc đo thực tế tại Nhật nặng 675 g khi đã lắp pin.
• Màn hình CRT đen trắng 2 inch (khoảng 5 cm) dạng phẳng.
• Thu sóng VHF và UHF qua ăng-ten rút, dò kênh bằng núm vặn với thang số in ngay cạnh màn hình.
• Nguồn 4 pin tiểu AA hoặc pin sạc, kèm bộ đổi điện cắm tường.
• Giá bán 54.800 yên tại Nhật, 349,95 USD tại Mỹ.

Trong danh sách các sản phẩm đầu tiên của mình, Sony gọi FD-210 là chiếc tivi nhỏ nhất, nhẹ nhất và mỏng nhất thế giới vào thời điểm đó. Thân máy là một khối chữ nhật đứng, cỡ một chiếc bộ đàm, màn hình nhỏ nằm sâu trong khung. Bản FD-210BE bán ở châu Âu có mặt trước hoàn thiện nhôm chải xước và chân chống gập phía sau.

Chiếc Watchman FD-210 với mặt trước màu bạc ánh kim, màn hình nằm sâu trong khung và ăng-ten rút ở góc trên

Cháy hàng mùa Giáng sinh

Wikipedia ghi máy được giới thiệu rộng rãi ở châu Âu và Bắc Mỹ khoảng năm 1984, nhưng báo chí Mỹ cho thấy những lô hàng đầu tiên đã lên kệ từ cuối năm 1982. Đầu tháng 12/1982, tờ Washington Post kể rằng người mua ở New York đã chen nhau mua hết 1.000 chiếc đầu tiên tại cửa hàng Bloomingdale's. Tạp chí TIME số ra đầu tháng 1/1983 viết rằng Sony đã bán hết 10.000 chiếc nhập vào Mỹ, các nhà phân phối không đủ hàng giao, còn người Nhật mua hơn 5.000 chiếc mỗi tháng. Chuỗi Neiman Marcus cho biết máy cháy hàng ở cả 18 cửa hàng.

Quảng cáo

Theo TIME, Sony kỳ vọng người dùng sẽ mang máy ra bãi biển, lên khán đài để xem phát lại tình huống, hay xem phim truyền hình trong giờ nghỉ. Cũng trong bài báo đó, giáo sư tâm lý Jack Kapchan của Đại học Miami cảnh báo chiếc máy sẽ cho những người lệ thuộc vào tivi thêm cơ hội để xao nhãng và trốn tránh thực tế, một cuộc tranh luận tới nay vẫn còn với điện thoại.

Sơ đồ ống hình phẳng của Watchman: súng điện tử (3) nằm phía dưới, bắn chùm tia (2) chếch lên mặt phát sáng (1) thay vì từ phía sau như ống hình thông thường

Hơn 65 đời máy rồi lặng lẽ biến mất

Theo Sony, riêng mẫu máy đầu tiên đã bán được 500.000 chiếc. Nó được chú ý như một chiếc tivi xem gần để theo dõi tin tức nóng và các trận thể thao, và ở Mỹ còn có phiên bản in hình các đội bóng bầu dục chuyên nghiệp. Từ đó tới năm 2000, Sony làm ra hơn 65 mẫu Watchman. FD-30 năm 1984 có thêm radio AM/FM stereo, FD-45 năm 1986 có màn hình 4 inch và chống nước. Năm 1990, FDL-310 chuyển sang màn hình LCD màu. FD-280/285 sản xuất tới năm 1994 là đời cuối dùng ống hình CRT đen trắng, còn FDL-22 năm 1998 có dây đeo cổ tay kiêm luôn ăng-ten.

Watchman FD-20A sản xuất tháng 3/1984 cùng hộp, sách hướng dẫn và bao đựng, một trong những mẫu kế nhiệm đời đầu

Watchman bị khai tử năm 2000. Khi các nước chuyển sang phát sóng truyền hình số, phần lớn những chiếc Watchman còn lại không còn bắt được kênh nào nếu không có bộ chuyển đổi. Ngày nay chúng trở thành đồ sưu tầm và hiện vật bảo tàng: một chiếc FD-210BE nằm trong bộ sưu tập của Bảo tàng Kỹ thuật Vienna (Áo), còn nhiều đời máy được trưng bày tại Đại học Shizuoka ở Nhật.

Quảng cáo

Nhiều đời Watchman trưng bày tại Nhà tưởng niệm Takayanagi, Đại học Shizuoka (Nhật Bản), nơi tôn vinh Kenjiro Takayanagi, người tiên phong về truyền hình

Watchman không phải chiếc tivi bỏ túi đầu tiên, nhưng là chiếc biến ý tưởng xem truyền hình mọi lúc mọi nơi thành món hàng người ta chen nhau mua. Chiếc điện thoại trong túi ngày nay đang làm đúng việc đó, chỉ khác là màn hình to hơn và có màu.

Nguồn:

Sony Design: FD-200 (lưu trữ)

,

Sony Electronics: A Company of Firsts (lưu trữ)

,

Wikipedia: Sony Watchman

,

Bunka Online: ソニー FD-200

,

Radiomuseum: Sony Flat TV FD-200

,

TIME (1983): Video: Traveling Light in Lilliput

,

The Washington Post (1982): Watchman Cometh

,

IEEE: A Compact Flat Cathode Ray Tube

,

Morinaga Yasufumi: Danh sách dự án thiết kế của Sony

,

Kulturpool: Sony Watchman FD-210BE (Technisches Museum Wien)